Bu seçimler tesadüf değil. Kimin neyi kaybetmeye hazır olmadığını, kimin hangi soruyu masadan kaldırmak istediğini gösteriyor.

Bu önemli çünkü, tüm bu anlatı çerçevesi, zirvenin çıktısıyla ilgili de en güçlü sinyalleri veriyor. İletişimci lensinden bir değerlendirme yapmaya çalışalım.

Kötü karakter kim?

Her hikâyenin bir kötü karekteri vardır. Antalya’da kürsüden farklı “kötüler” ilan edildi.

Guterres için kötü karakter fosil yakıtlar. Han Zheng, Abiy ve Muizzu için tarihsel salımcı zengin Kuzey ülkeler. Lula ve Pezeşkiyan için hegemonya ve savaş.

Ev sahibi Türkiye ise farklı bir anlatı kurdu. Türkiye için kötü bir aktör yok. Sadece bir ruh hali var: Şikâyet, karamsarlık, karanlığa yumruk sallamak. Kahraman "biz", yani tek çatı altındaki insanlık. Aşılacak engel de içimizde.

Bu, masayı kuran için anlaşılır bir anlatı. Kötüyü doğrudan işaret etmek yerine, bir duyguya dönüştürürseniz salondaki kimseyi suçlamamış olursunuz. Ama bunun da bedeli var. Kötü karakteri olmayan hikâyenin gerilimi düşer. İklim krizi bir güç sorunu olmaktan çıkıp bir motivasyon sorununa dönüşür.

Hikayenin dili değişiyor.

Yeni anlatının en güçlü hamlesi, dilin değişmesi. COP28'den beri gündemdeki ifade "fosil yakıtlardan uzaklaşmak". Bu bir çıkarma hikâyesi; “bir şeyi bırakacağız, birileri de kaybedecek.” Çıkarma hikâyeleri düşman üretir; kaybedecek olan üretici ve petrol devleti hemen saf tutar.

Başkanlık bunun yerine "elektrik çağı"nı koydu. Bu bir ekleme hikâyesi; “bir şey inşa edeceğiz, herkes kazanacak.” Ekleme hikâyesine itiraz etmek zordur, çünkü kimse elektriğe karşı değildir. "Fosil" kelimesinin ev sahibinin dilinden düşmesi bu yüzden tesadüf değil, türün gereği.

Bu dil, bir sorunun da işareti. Enerji tarihi aslında bir ekleme tarihi. Yeni kaynaklar eskilerin yerini almadı, onların üstüne eklendi. Fosil yakıtı çıkarmayan bir elektrik anlatısı, bu tarihin bir sonraki katmanını kutluyor olabilir. Temiz kaynak şartı olmayan "35'e 35" de tam olarak bu. Kömürle üretilen elektrik de çağa dahil.

Üç zaman kipi, üç tür

Konuşmalar yalnızca içerikte değil, zaman kipinde de ayrışıyor.

Geçmiş kipi: Gelişmekte olan ülkeler geçmişi konuşuyor. “Kim salım yaptı, kim borçlu, kim ödemeli.” Bu bir mahkeme dili; hesap soran, tazminat isteyen bir tür. Gelecek kipi: Ev sahibi ve AB geleceği konuşuyor. “Yatırım, hedef, 2035.” Bu bir meclis dili. Ne yapmalıyız, ne kazandırır. Şimdiki zaman: Guterres ise şimdiyi konuşuyor: “kriz bizden hızlı koşuyor.”

Bu ayrım iklim diplomasisinin özünü de açığa çıkarıyor. Kavga yalnızca rakamlar üzerine değil, hangi zaman kipinde konuşulacağı üzerine. Gelecek kipini seçen, geçmişin hesabını kapatmış olur. "Şikâyet etmeyelim, harekete geçelim" çağrısı, geçmiş kipinde konuşanlara "o defteri kapatalım" demenin kibar hâli.

Ev sahibi anlatısı ve onu zedeleyen görüntü

Türkiye’nin imgeleri ev imgeleri. Tek çatı, gökyüzü, mum ışığı. Türkiye kendini bir müzakere tarafı olarak değil, bir ev sahibi olarak anlatıyor.

Ev sahibi kavganın üstündedir, misafirlerini ağırlar, sofrayı kurar. Bu, Türkiye'ye hem bağışçı hem alıcı kampının dışında, üçüncü bir konum kazandırıyor.

Ama basın tam da bunun kalbine vurdu. Climate Home'un 11 Kasım başlığı: "İnsanlar dışarıda kalırken dünya liderleri uçakla geliyor." Ulaşım krizi bu yüzden sıradan bir lojistik haber gibi kalmıyor, anlatının çekirdeğine dokunuyor. Misafirini kapıda bırakan ev sahibi imgesi, bir "uygulama COP'u" için kendi kurduğu türün içinden gelen en güçlü karşı-hikâye.

Bu neye işaret ediyor?

İklim diplomasisinde bir tür anlatı değişimi yaşanıyor. Suçluluk hikâyesinden büyüme hikâyesine, ahlaktan yönetime, antlaşmadan projeye.

"Uygulama" bir proje yönetimi kelimesi, "yatırıma dönüştürmek" bir yatırımcı sunumunun dili. Antalya, iklim zirvesinin bir yatırım forumu gibi anlatıldığı ilk COP olmaya aday. Bu anlatı imza toplar, ama sorumluluğu buharlaştırır.

20 Kasım'daki kapak kararının ana cümlesi hangi türde yazılacak? Bunun için bana göre fiillere bakmak yeterli. "Hızlandırmak" ve "artırmak" ekleme hikâyesinin fiilleri, "uzaklaşmak" ve "aşamalı olarak bırakmak" çıkarma hikâyesinin. Antalya'nın gerçekte neyi anlattığını o fiil seçimi gösterecek.